Xử lý khoản nợ có bảo đảm khi mở thủ tục phá sản từ 1/3/2026 như thế nào?

Từ ngày 01/3/2026, theo quy định của Luật Phục hồi, phá sản 2025, cơ chế xử lý khoản nợ có bảo đảm khi mở thủ tục phá sản có nhiều điểm đáng chú ý liên quan đến thẩm quyền của Thẩm phán, vai trò của Quản tài viên, nguyên tắc xử lý tài sản bảo đảm, thứ tự phân chia tài sản và xác định giao dịch vô hiệu trong giai đoạn trước phá sản. Những quy định này tác động trực tiếp đến quyền ưu tiên thanh toán của chủ nợ có bảo đảm, quyền lợi của người lao động cũng như trách nhiệm tài sản của doanh nghiệp mất khả năng thanh toán.

Bài viết dưới đây, Luật Hùng Phúc sẽ phân tích cụ thể cách thức xử lý khoản nợ có bảo đảm, trình tự phân chia tài sản và các giao dịch có nguy cơ bị tuyên vô hiệu theo quy định mới, giúp doanh nghiệp và chủ nợ chủ động nhận diện rủi ro pháp lý.

1. Xử lý khoản nợ có bảo đảm khi mở thủ tục phá sản từ 1/3/2026 như thế nào?

Căn cứ theo Điều 44 Luật Phục hồi, phá sản 2025 từ 1/3/2026, quy định về xử lý khoản nợ có bảo đảm khi mở thủ tục phá sản như sau:

(i) Sau khi mở thủ tục phá sản, Quản tài viên, doanh nghiệp quản lý, thanh lý tài sản đề xuất Thẩm phán về việc xử lý khoản nợ có bảo đảm như sau:

– Trường hợp tài sản bảo đảm được sử dụng để thực hiện phương án phục hồi hoạt động kinh doanh thì việc xử lý đối với tài sản bảo đảm theo nghị quyết của Hội nghị chủ nợ chỉ được thực hiện sau khi có ý kiến đồng ý của chủ nợ của tài sản bảo đảm đó;

– Trường hợp không thực hiện phương án phục hồi hoạt động kinh doanh hoặc tài sản bảo đảm không cần thiết cho việc thực hiện phương án phục hồi hoạt động kinh doanh thì xử lý theo thời hạn quy định trong hợp đồng đối với hợp đồng có bảo đảm đã đến hạn.

Đối với hợp đồng có bảo đảm chưa đến hạn thì khi tuyên bố doanh nghiệp, hợp tác xã phá sản, Thẩm phán đình chỉ hợp đồng và xử lý các khoản nợ có bảo đảm. Việc xử lý khoản nợ có bảo đảm theo quy định tại khoản 2 Điều này. Không áp dụng quy định tại điểm này đối với trường hợp quy định tại khoản 4 Điều 42 Luật Phục hồi, phá sản 2025.

(ii) Việc xử lý tài sản bảo đảm được thực hiện như sau:

– Đối với khoản nợ có bảo đảm được xác lập trước khi Tòa án thụ lý đơn yêu cầu áp dụng thủ tục phá sản được thanh toán bằng tài sản bảo đảm đó;

– Trường hợp giá trị tài sản bảo đảm không đủ thanh toán số nợ thì phần nợ còn lại trở thành khoản nợ không có bảo đảm của doanh nghiệp, hợp tác xã; nếu giá trị tài sản bảo đảm lớn hơn số nợ thì phần chênh lệch được nhập vào giá trị tài sản của doanh nghiệp, hợp tác xã.

(iii) Trường hợp tài sản bảo đảm có nguy cơ bị phá hủy hoặc bị giảm đáng kể về giá trị thì Quản tài viên, doanh nghiệp quản lý, thanh lý tài sản đề nghị Thẩm phán cho xử lý ngay tài sản bảo đảm đó theo quy định tại (ii).

(iv) Quản tài viên, doanh nghiệp quản lý, thanh lý tài sản đề xuất Thẩm phán thực hiện việc xử lý tài sản bảo đảm quy định tại Điều 44 Luật Phục hồi, phá sản 2025 theo quy định của pháp luật, hướng dẫn của Tòa án nhân dân tối cao.

(v) Tòa án nhân dân tối cao quy định chi tiết và hướng dẫn Điều 44 Luật Phục hồi, phá sản 2025.

2. Thứ tự phân chia tài sản khi mở thủ tục phá sản cụ thể ra sao?

Căn cứ theo Điều 46 Luật Phục hồi, phá sản 2025 quy định về thứ tự phân chia tài sản khi mở thủ tục phá sản như sau:

(i) Trường hợp Thẩm phán ra quyết định tuyên bố doanh nghiệp, hợp tác xã phá sản thì tài sản của doanh nghiệp, hợp tác xã được phân chia theo thứ tự sau đây:

– Chi phí phá sản;

– Khoản nợ lương;

– Khoản nợ bảo hiểm xã hội bắt buộc, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm y tế, bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp;

– Trợ cấp thôi việc và các quyền lợi khác của người lao động theo thỏa ước lao động tập thể, hợp đồng lao động;

– Khoản nợ phát sinh nhằm mục đích phục hồi hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, hợp tác xã;

– Nghĩa vụ tài chính đối với Nhà nước;

– Khoản nợ không có bảo đảm phải trả cho chủ nợ trong danh sách chủ nợ; khoản nợ có bảo đảm chưa được thanh toán do giá trị tài sản bảo đảm không đủ thanh toán nợ.

(ii) Trường hợp giá trị tài sản của doanh nghiệp, hợp tác xã sau khi đã thanh toán đủ các khoản quy định tại (i) mà vẫn còn thì phần còn lại này thuộc về:

– Thành viên hợp tác xã, hợp tác xã thành viên;

– Chủ doanh nghiệp tư nhân;

– Chủ sở hữu công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên;

– Thành viên của công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên, cổ đông của công ty cổ phần;

– Thành viên của Công ty hợp danh.

(iii) Trường hợp giá trị tài sản của doanh nghiệp, hợp tác xã không đủ để thanh toán theo quy định tại (i) thì từng đối tượng cùng một thứ tự ưu tiên được thanh toán theo tỷ lệ phần trăm tương ứng với số nợ.

3. Trường hợp nào giao dịch của doanh nghiệp thực hiện trong thời gian 06 tháng trước ngày Tòa án ra quyết định mở thủ tục phá sản bị coi là vô hiệu?

Căn cứ tại khoản 1 Điều 49 Luật Phục hồi, phá sản 2025 quy định về trừ trường hợp Luật Phục hồi, phá sản 2025 có quy định khác, giao dịch của doanh nghiệp, hợp tác xã được thực hiện trong thời gian 06 tháng trước ngày Tòa án ra quyết định mở thủ tục phá sản bị coi là vô hiệu nếu thuộc một trong các trường hợp sau đây:

– Giao dịch liên quan đến chuyển nhượng tài sản không theo giá thị trường;

– Chuyển khoản nợ không có bảo đảm thành nợ có bảo đảm hoặc có bảo đảm một phần bằng tài sản của doanh nghiệp, hợp tác xã;

– Thanh toán hoặc bù trừ có lợi cho một chủ nợ đối với khoản nợ chưa đến hạn hoặc với số tiền lớn hơn khoản nợ đến hạn, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác;

– Tặng cho tài sản;

– Giao dịch không nhằm mục đích tìm kiếm lợi nhuận của doanh nghiệp, hợp tác xã;

– Giao dịch khác nhằm mục đích tẩu tán tài sản của doanh nghiệp, hợp tác xã.

Có thể thấy, Luật Phục hồi, phá sản 2025 đã thiết lập một cơ chế xử lý tương đối chặt chẽ và minh bạch đối với khoản nợ có bảo đảm khi mở thủ tục phá sản, đồng thời xác định rõ thứ tự ưu tiên thanh toán và kiểm soát các giao dịch phát sinh trong giai đoạn 06 tháng trước khi mở thủ tục. Quy định này không chỉ bảo đảm quyền ưu tiên của chủ nợ có bảo đảm mà còn góp phần ngăn ngừa hành vi tẩu tán tài sản, bảo vệ lợi ích của người lao động và các chủ nợ khác. Trong bối cảnh quy định mới chính thức áp dụng từ 01/3/2026, việc rà soát hợp đồng bảo đảm, giao dịch tài sản và nghĩa vụ tài chính liên quan là yêu cầu cần thiết để hạn chế tranh chấp và rủi ro pháp lý phát sinh. Nếu cần hỗ trợ chuyên sâu hoặc tư vấn cụ thể cho từng trường hợp, đội ngũ luật sư của Luật Hùng Phúc luôn sẵn sàng đồng hành, đưa ra giải pháp pháp lý an toàn và hiệu quả.